Dobre bakterie czyli o probiotykach

 

 

Probiotyki stosowano już w starożytności. Wtedy kierowano się jednak wyłącznie intuicją i doświadczeniem lepszego samopoczucia po spożywaniu fermentowanych napojów mlecznych. Dowody naukowe na prozdrowotne właściwości pewnych drobnoustrojów na organizm człowieka datować możemy dopiero na XX wiek, kiedy to laureat nagrody Nobla Ilia Miecznikow zainteresował się bakteriami fermentacji mlekowej i ich pozytywnym wpływem na zdrowie człowieka.

 

 

 

 

 

Co to są probiotyki?

 

Samo słowo pochodzi z greckiego – pro bios czyli „dla życia”, a obowiązująca definicja to ta opracowana przez FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa) oraz WHO ( Światowa Organizacja Zdrowia) w 2002 roku:

Żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach wywierają korzystne skutki zdrowotne.

Szczepami probiotycznymi są m. in. :

Lactobacillus acidophilus

Lactobacillus casei

Bifidobacterium animalis

Aby dany szczep bakterii mógł być uznany za probiotyczny musi przejść przez szereg, często długotrwałych badań i wykazać się licznymi cechami, np. zachować aktywność i żywotność w przewodzie pokarmowym, wykazywać udokumentowany pozytywny wpływ na zdrowie, nie powodować szkodliwych skutków ubocznych.

 

 

Jak działają organizmy probiotyczne?

 

W naszych jelitach znajduje się ogromna ilość mikroorganizmów (ok. 100 bilionów bakterii!), a najbardziej różnorodny ich skład znajdziemy w jelicie grubym – nawet kilkaset gatunków. To jakie i ile mikroorganizmów zasiedla nasze jelita jest cechą indywidualną każdego człowieka i zmienia się pod wpływem wielu czynników, głównie diety.

Co dobrego robią dla nas pozytywne bakterie?

 

- rozkładają laktozę, dzięki czemu w produktach takich jak kefir czy jogurt znajduje się jej mniej i są lepiej trawione przez osoby z nietolerancją tego cukru

- syntetyzują witaminy (m.in. z grupy B oraz kwas foliowy)

- wpływają na obniżenie liczebności mikroorganizmów patogennych (poprzez współzawodnictwo o substancje odżywcze i miejsce bytowania , a także poprzez wytwarzania w procesie fermentacji substancji obniżających pH środowiska)

- stymulują produkcję śluzu

- wpływają bardzo pozytywnie na odporność organizmu gospodarza (wpływają m. in. na wzrost liczby leukocytów i limfocytów, zwiększenie liczby immunoglobulin A)

- wpływają na obniżenie poziomu cholesterolu

- wykazują działanie antynowotworowe*(wiązanie mutagenów/kancerogenów, hamowanie wzrostu komórek rakowych, usuwanie azotanów (III))

- regulują motorykę jelit 

- wpływają na obniżenie ciśnienia krwi (przekształcanie peptydaz w tripeptydazy)

- wykazują działanie antyalergiczne (zapobieganie przejścia antygenu do krwi)

 

 

Gdzie znaleźć probiotyki?

 

Mikroorganizmy probiotyczne znajdziemy przede wszystkim w:

- fermentowanych produktach mlecznych (jogurt, kefir, maślanka, mleko acidofilne)

- kiszonych warzywach (kapusta, ogórki, buraki)

- kiszonych owocach (śliwki, jabłka)

- preparatach farmaceutycznych (kapsułki, saszetki zawierające liofilizowaną biomasę bakterii probiotycznych)

 

 

Jak zadbać o odpowiednią ilość probiotyków?

 

Dieta ma niewątpliwie olbrzymi wpływ na ilość i jakość mikroorganizmów w naszym przewodzie pokarmowym. O prawidłową florę bakteryjną możemy zadbać zarówno poprzez dostarczanie probiotyków wraz z pożywieniem (ewentualnie w formie suplementu), ale również zadbanie o odpowiednią pożywkę dla nich, aby mogły zachować żywotność oraz namnażać się. Pożywkę taką stanowią prebiotyki, czyli nietrawione składniki żywności, które pobudzają wzrost i aktywność bakterii korzystnych dla zdrowia.

Prebiotykiem jest np. błonnik.

Więcej o błonniku tutaj.

Bogatym źródłem prebiotyków w diecie jest korzeń cykorii, czosnek, fasola, topinambur, karczoch, szparagi, cebula, nieoczyszczone pszenica i jęczmień, ale warto pamiętać, że naturalnie prebiotyki występują aż w ponad 36 000 produktów pochodzenia roślinnego! Kolejny dobry powód, aby owoce, ale głownie warzywa, stanowiły większą część naszej diety (co potwierdza również najnowsza, zmieniona piramida żywienia).

Prebiotyki są również sztucznie wprowadzane do żywności zawierającej probiotyki, a takie połączenie pro- z prebiotykiem nazywa się synbiotykiem i wykazuje ono działanie synergiczne (czyli lepsze/większe niż przy wprowadzaniu tych składników do organizmu osobno).

 

 

Czego bakterie nie lubią?

 

Na florę jelit bardzo negatywnie wpływa antybiotykoterapia, która niszczy nie tylko mikroorganizmy patogenne ale również te pożyteczne dla nas.

Nieprawidłowa dieta (np. duże ilości cukru, alkoholu czy mięsa w naszym menu) oraz stres to kolejne elementy, które źle oddziałują na środowisko wewnętrzne, a tym samym liczebność probiotyków. Warto więc na co dzień pamiętać o pożywieniu bogatym w pro- oraz prebiotyki, a w wyżej wymienionych przypadkach jest to szczególnie wskazane.

 

Innowacyjna metoda – przeszczep flory bakteryjnej w walce z chorobami

 

Przeszczepienie flory bakteryjnej (przeszczepianie mikrobioty jelitowej  – FMT) polega na podaniu zawiesiny kału od zdrowego dawcy do jelita chorego w celu wyleczenia praz odtworzenia prawidłowej flory jelitowej.

Od wielu lat w medycynie światowej metodą tą z powodzeniem leczy się zakażenie bakterią Clostridium difficile (głównie w nawrotach zakażeń, gdy antybiotykoterapia okazuje się mało skuteczna).

Obecnie duże nadzieje pokłada się również w leczeniu innych schorzeń zarówno  przewodu pokarmowego, jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaparcia, zespół jelita drażliwego, choroba Leśniowskiego-Crohna, jak również chorobach spoza tego układu jak autyzm, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane i inne. Wyniki badań w tym zakresie wciąż są jednak niejednoznaczne.

 

 

 

 

 * - jest to hipoteza, która wymaga większej ilości badań

 

Źródła:

Adriana Nowak, Katarzyna Śliżewska, Zdzisława Libudzisz  
Probiotyki – historia i mechanizmy działania

Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki – charakterystyka i funkcje
Katarzyna Mojka
Katedra Technologii Żywności, Wydział Nauk o Żywności i Rybactwa, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie 

http://www.mp.pl/gastrologia/wytyczne/134093,przeszczepianie-mikrobioty-jelitowej-fmt-w-chorobach-przewodu-pokarmowego-co-powinni-wiedziec-lekarze-praktycy